Kada u današnje vreme govorimo o četnicima, prva asocijacija na ovaj termin su pripadnici Jugoslovenske vojske u Otadžbini (JVuO) Dragoljuba Draže Mihailovića, učesnici Drugog svetskog rata.

Neustrašivi, spretni, viteškog duha, izvorni četnici su daleko od ustaljenog prikaza neuglednih bradatih nasilnika iz partizanskih filmova. Heroji Srpske četničke akcije, balkanskih ratova i Prvog svetskog rata nepravedno gurnuti u zapećak srpske istorije, svakako zaslužuju da se o njihovim podvizima mnogo više zna nego što je to slučaj danas, kako bi jedan od najsvetlijih perioda naše istorije kome ovi junaci pripadaju konačno zauzeo zasluženo mesto u istoriji sveta.

Međutim, malo se zna o izvornom srpskom četništvu nastalom na prelomu 19. i 20. veka zarad odbrane i zaštite srpskog stanovništva u Staroj Srbiji i Makedoniji koje su u to doba još uvek bile pod turskom okupacijom

Ko su četnici?

Naslednici hajduka iz junačkih epskih pesama, četnici su bili gerilski borci s kraja 19. i početka 20. veka; pripadnici manjih borbenih jedinica (četa) koje su brojale od 5 do 50 pripadnika.

Predvođeni vojvodama, imali su za cilj oslobođenje južnih srpskih krajeva od turskoga jarma, a nešto kasnije zazimaju ulogu zaštitnika srpskog stanovništva napadanog od strane bugarskih četnika i arnautskih kačaka.

Pored termina četnik, uporedo se kao sinonimi koriste i termini komita (pripadnik revolucionarnog komiteta) i ustaš (ustanik). Jednu od najživopisnijih definicija četnika dao je pisac Stanislav Krakov u svojoj knjizi ”Plamen četništva”, inače i sam pripadnik odreda Vojina Popovića Vuka, jednog od najčuvenijih četničkih vojvoda:

”Šta znamo o četnicima? Da su drugovi slobode, junaštva i samopregorevanja. Slušamo ili legende ili ih vidimo fotografisane svečano sa oružjem po kalendarima. Ali njihov pravi život i dela stoje skriveni od nas vremenom, zaboravom, tajnom. Jer dok su preslavno umirali, moralo se ćutati.

Njihova mlada tela odnosili su virovi ili su nestajala u vatri, padala pod noževima i pod olovnim plamenom. Oni nisu kao vojnici savesno i časno ginuli zato što tako treba, nego samo zato što su oni to sami hteli.

Ponosno su planine našeg Juga skrivale u sebi ljude tako bliske prirodi i bogovima. Rođaci po osećanju sa Kraljevićem Markom i starim hajducima, hlebari, salebdžije, zidari i seljaci, mirni ljudi i tihi, postajali su u šumama smeli, neposredni i oslobađali se svega ličnog i suviše osećajnog.

Komita, hajduk i junak umeo je da bude skoro svaki Srbin sa Juga, ako ne kroz ceo život, a ono uvek u trenucima sudbonosnim po njega, njegovo selo i našu budućnost.